W czasach pradziejowych

Drukuj

W gminie Potok Wielki nie prowadzono dotąd stacjonarnych badań archeologicznych, toteż brak jest materiałów wykopaliskowych obrazujących dzieje osadnictwa prahistorycznego. Pojedyncze znaleziska, w porównaniu z odkryciami dokonanymi na obszarze Wyżyny Lubelskiej i Kotliny Sandomierskiej dają jednak wyobrażenie o tym, co działo się na tym obszarze w tzw. mroku pradziejów.

Człowiek pojawił się na obrzeżach Puszczy Sandomierskiej już w starszej epoce kamienia (paleolicie), przy czym najstarsze ślady jego bytności (sprzed około 8 tys. lat p.n.e.) pochodzą z rejonów zachodnich i południowych (okolice Tarnobrzega, Kolbuszowej i Mielca). Nie było to jednak osadnictwo stałe. Doliną Wisły przemieszczały się plemiona łowców, polujących na dziką zwierzynę. Pozostawały w jednym miejscu aż do wyczerpania łowiska, następnie ruszały na poszukiwanie nowego. W młodszej epoce kamienia (neolicie - 4000 - 1800 lat p.n.e.) napływa na te tereny ludność zajmująca się poza łowiectwem i zbieractwem, prymitywnymi formami uprawy ziemi.

Osadnictwo obejmuje doliny rzek, nie wkracza jednak do puszczy. Podobna sytuacja utrzymuje się w epokach brązu i żelaza. Osady powstają na wzniesieniach, na wydmach piaskowych, blisko rzek, pod osłoną lasów. Prawdopodobnie, na północne granice obecnej gminy Potok Wielki dotarła tzw. kultura łużycka, o czym świadczą luźne znaleziska ceramiki. Zapewne w rozwoju osadnictwa w tym
rejonie przeszkadzał brak rzek, a w części południowej gminy - zwarte kompleksy leśne. Z tego tez powodu ominęła ten region fala osadnictwa wczesnośredniowiecznego w VI - VIIwieku.

Dopiero pod koniec XIIIwieku następuje stabilizacja procesów osadniczych, a częste, pustoszące Małopolskę, najazdy Tatarów, zmuszają ludność do szukania schronienia w głębi puszczy. Rozpoczyna się karczowanie lasów i zakładanie osad na wyrębach, głównie w sąsiedztwie rzek i strumieni. Powstają też grody obronne, strzegące traktów komunikacyjnych i zapewniające bezpieczeństwo mieszkańcom. Gród taki wzniesiono m. in. w pobliskich Zdziechowicach, nad rzeką Karasiówką. Wokół niego rozwinęła się osada służebna, dając początek późniejszemu miastu Zaklików.

W pobliżu grodu założono kilka osad ale nie wiemy, czy w ich liczbie znajdował się również Potok. Zdziechowicka warownia od wieków nie istnieje, puszczę w znacznym stopniu wytrzebiono. Nastąpił bujny rozwój osadnictwa, nie zawsze jednak, niestety, w pełni udokumentowanego.